Hearing

Wanneer we een instrument leren spelen, leren we dikwijls voor de eerste keer muziek echt kennen. Iedereen hoort wel muziek op de radio, de televisie, i-pad/phone, smartphone, gameconsole, PC, etc... wie weet, misschien bestaat er wel een koelkast met ingebouwde speakers die via streaming je favoriete nummers afspeelt wanneer je dankzij de evenzeer ingebouwde sensoren dichterbij komt. Maar luisteren we wel? Er is zoveel geluid en muziek beschikbaar op elk oment van de dag en nacht dat er vergeten wordt te luisteren. Het is natuurlijk onmogelijk om naar alles echt te luisteren, we moeten filteren, kiezen naar wat we luisteren.

En bij het leren gitaar spelen wordt de nadruk gelegd op de techniek. Hoe moet ik welke vinger op welke snaar van de gitaar zetten? Met welke vinger moet ik de snaar aanslaan? Is het nu 'down up down up' of 'up down up down'? Zeker als beginner wordt je confronteerd met je eigen bepekerkingen. Die vingers geraken maar niet op tijd op die snaren. Maar dat betert met de tijd. Uiteindelijk komt het moment waarop het hele stuk van A tot Z zonder haperingen gespeeld kan worden. En dikwijls volgt dan nog een teleurstelling: het lijkt nog steeds niet op het nummer. Hoe komt dit?

Het antwoord is eenvoudiger dan je zou denken. Er is één ding vergeten: luisteren. Dat is omdat we bij muziek spelen ook moeten leren luisteren. Bij een 'up down up down', op welke slag ligt de nadruk? In welk deel zwelt het volume aan en waar wordt het weer stiller? Blijft het tempo overal gelijk, of zijn er delen waar het trager en delen waar het sneller gaat? Bij solo-gitaar wordt het nog wat ingewikkelder want daar is elke noot van belang. We moeten leren luisteren naar dynamiek, pulse, flow, tempi etc.. Wanneer je gewoon bent om dag in, dag uit voortdurend muziek te horen, kan je brein het gewoon niet aan om voortdurend op dit alles te letten. Als niet-muziekant ben je er meestal ook niet in geoefend. Zij die echte muziekliefhebbers zijn horen deze details wel, maar kunnen ze soms niet benoemen.

En zelfs als muzikant wordt je op het vlak van luisteren dikwijls geconfronteerd met tegenstrijdige meningen. Ooit was ik een stuk van Bach aan inoefenen, BWV 1007, jawel de cello suite, maar dan omgezet voor gitaar. Zoals iedereen begon ik met het bestuderen van de partituur, meteen op gitaar om via de verwijzingen naar de vingerzettingen de grepen en sprongen te ontrafelen. Het eerste deel bleek technisch niet zo heel moeilijk te zijn en het duurde niet lang voor ik het op een wel erg traag tempo kon doorspelen. Maar dan, zoals ik eerder beschreven heb, kwam de confrontatie. Het leek er niet op. En dan begon ik te zoeken naar opnames. Het internet stond toen nog in de kinderschoenen en de uitvinders van spotify zaten waarschijnlijk nog in de lagere school, of zelfs in de kleuterklas, dus ik zocht mijn heil in de bibliotheek. Een opname met gitaar vond ik niet maar wel een CD met de opnames van de cellist Rostropovich.

(lees verder onder de video)

Thuis begon ik te luisteren en te luisteren, elk detail prentte ik in m'n hoofd. Op de volgende les werd het meteen door mijn leerkracht opgemerkt. Door echt naar het stuk te 'luisteren' had ik bijna automatisch elementen uit de interpretatie van deze cellist overgenomen in mijn gitaarspel. Je zou denken dat dit een 'good-news-show' zou worden, maar dat is niet wat er gebeurde. Hij keurde het af. Ik was uiteraard verbaasd en zeer teleurgesteld, maar met wat ik nu weet begrijp ik zijn standpunt, alleen was het toen te vroeg om er iets mee te kunnen doen. Ten eerste was ik niet op de hoogte van wat 'barok' eigenlijk was. Ik had het al veel gehoord, thuis werd dikwijls klassieke muziek opgelegd en in het grote, algemene publiek (waar ik deel van uitmaakte) werd barok ook klassieke muziek genoemd. Het viel met andere woorden binnen het geheel waar ook Mozart, Beethoven, Wagner etc.. deel van uitmaken. Nog anders gezegd, ik kende barok niet als genre op zich. Ik had nooit geleerd naar barok te luisteren. Maar Bach is bijna de verpersoonlijking geworden van 'barok'.

Wat mijn leerkracht hoopte te bereiken, was dat ik op basis van alleen de partituur een eigen interpretatie zou maken van het stuk. Wanneer je luistert naar opnames word je uiteraard beïnvloed door de afgespeelde interpretatie. Zijn hoop was dat ik mijn eigen versie van het stuk zou maken van de bladmuziek. Net daarin was ik dan ook serieus in de mist gegaan. Zoals ik al zei, nu weet ik dat het te vroeg was om iets dergelijks gevraagd te worden, simpelweg door het feit dat ik te weinig echt 'geluisterd' had naar barok om te begrijpen en te voelen wat 'barok' eigenlijk was. Een eigen interpretatie kon ik gewoon niet maken. Maar wat ik miste in de les, was leren luisteren.

Onlangs ben ik opnieuw begonnen het stuk in te studeren. Deze keer ben ik op zoek gegaan naar andere opnames. Als ik mijn eigen interpretatie wil maken, wil ik kunnen vergelijken met anderen. Anders gezegd, ik wil het stuk horen spelen door verschillende gitaristen, maar ook op de manier(en) waarop ik het zelf niet zou willen spelen. Uiteindelijk stootte ik op een opgenomen masterclass door 'Pablo Sainz Villegas'. De manier waarop hij hierin uitlegt hoe het te spelen en vooral hoe een eigen interpretatie te maken is 'eye opening'. Voor gitaristen die rock/pop/blues.. etc. leren spelen, kijk er toch eens naar, het gaat wel over 'klassieke' of beter 'barokke' muziek, toch zal je er veel van leren over 'luisteren'. Er mogen dan wel verschillende genres en stijlen zijn, muziek is en blijft muziek, een universele taal. Mijn advies dus: wanneer je iets oefent, zoek het op en luister zo veel mogelijk! In rock zijn er dikwijls verschillende versies door verschillende bands. Zoek ze op, luister ernaar en probeer te ontdekken waar de verschillen en gelijkenissen zijn. Probeer de verschillende versies te spelen en ontdek wat voor jou het best klinkt. Luister ook naar andere nummers binnen hetzelfde genre en leer ontdekken wat dit genre zo specifiek maakt.